Eerste kwartaal 2026 data
Gedurende de periode van 1 januari tot en met 31 maart 2026 bevatte de dataset 19.737 berichten, waarvan 5.531 berichten in januari, 3.185 in februari en 11.021 in maart. De activiteit nam in maart aanzienlijk toe, met duidelijke pieken op 20 januari, 26 februari en 14 maart. Op deze dagen lag het aantal berichten meer dan twee standaarddeviaties boven het gemiddelde.
Het algemene toxiciteitsniveau bleef gedurende de onderzoeksperiode relatief laag. De gemiddelde toxiciteitsscore bedroeg 0,15 in januari, februari en over de gehele dataset, en steeg licht naar 0,20 in maart. Slechts een zeer klein aantal berichten (tussen de 10 en 50 berichten, minder dan 1% van de totale dataset) behaalde een toxiciteitsscore van hoger dan 0,8.
De meest voorkomende vormen van toxiciteit waren consequent gerelateerd aan politieke thema's, vaak in combinatie met minachting, bespotting, racisme, religie, seksisme of haat tegen Joden. In januari en maart was de meest voorkomende combinatie politiek en haat tegen Joden, terwijl in februari politiek en religie het vaakst samen voorkwamen. Ongeveer 2 tot 3% van de berichten bevatte bedreigende taal.
Veelvoorkomende toxische trefwoorden gedurende de onderzoeksperiode waren onder meer zionisten, jihad, terrorist, wijf, zeiken, tuig, land uitzetten, kees, rund, hamas, plandemie, koran, islamisering en links tuig. Deze termen weerspiegelen een combinatie van antisemitische, anti-islamitische, anti-migratie, misogynistische en politiek polariserende narratieven.
Voorbeelden van zeer toxische berichten waren onder andere uitspraken als "Het zijn vieze linkse terroristen!!!!" en berichten waarin anti-islamitische of complotachtige retoriek werd verspreid. Hoewel het aandeel zeer toxische berichten beperkt bleef, laat de dataset zien dat politieke discussies de belangrijkste aanjager van toxiciteit vormden, waarbij deze regelmatig samengingen met racistische en antisemitische uitingen.
Dominante narratieven in het online debat
De onderstaande woordwolken tonen de 50 meest voorkomende toxische trefwoorden in de maanden januari, februari en maart 2026, evenals over het eerste kwartaal van 2026 als geheel. De grootte van elk woord weerspiegelt hoe vaak het voorkomt ten opzichte van de andere termen.
De woordwolken laten zien dat politiek gedurende het gehele eerste kwartaal van 2026 het dominante thema bleef. Het woord politiek komt consequent naar voren als het meest prominente trefwoord in januari, februari, maart én in de totale kwartaaldataset. Dit wijst erop dat toxische online discussies voornamelijk werden gedreven door politieke onderwerpen en niet door op zichzelf staande incidenten of afzonderlijke gebeurtenissen.
Een tweede duidelijke trend is de sterke aanwezigheid van geweldsgerelateerde taal. Termen als geweld, dood, vermoord, aanvallen, vechten, slopen, bedreiging en slachtoffers komen gedurende de gehele onderzoeksperiode veelvuldig voor. In januari waren woorden als rellen, vermoord en revolutie bijzonder prominent aanwezig, wat wijst op discussies die werden gekenmerkt door geweld en maatschappelijke onrust. Hoewel deze termen ook in februari en maart veelvuldig voorkwamen, verschoof de nadruk meer naar aanvallen, onveilig en bedreiging, wat duidt op een verdere nadruk op veiligheid en dreiging binnen het politieke debat.
De gegevens laten daarnaast een voortdurende verwevenheid zien tussen politieke discussies en identiteitsgerichte narratieven. Verwijzingen naar islamitische, moslims, islamisering, Allah, Hamas en jihad laten zien dat discussies over de islam en moslims gedurende het hele kwartaal een centrale rol speelden. Tegelijkertijd wijzen terugkerende verwijzingen naar Israël, israel, zionisten en antisemitisme op de voortdurende prominente aanwezigheid van discussies rondom het conflict in het Midden-Oosten en antisemitische narratieven.
Ook de binnenlandse politiek speelde een belangrijke rol. Termen als GroenLinks, links, linkse, rechts, democratie, elite en Kaag keren in alle maandelijkse woordwolken terug. Dit suggereert dat toxische online discussies zich regelmatig richtten op politieke partijen, politici en ideologische tegenstanders. Deze discussies beperkten zich niet tot inhoudelijke politieke standpunten, maar gingen vaak gepaard met beledigende taal en verwijzingen naar geweld.
Daarnaast zijn gedurende het kwartaal duidelijke anti-migratie- en uitsluitingsnarratieven zichtbaar. Woorden als buitenlanders, ons land, omvolking, multiculturele, Nederlander en witte komen herhaaldelijk voor in de dataset. Deze termen weerspiegelen discussies over nationale identiteit, migratie en demografische veranderingen en verschenen vaak in combinatie met politieke en veiligheidsgerelateerde terminologie. Hierdoor worden narratieven versterkt waarin migratie en diversiteit als een bedreiging voor de samenleving worden neergezet.
De woordwolken bevestigen daarmee de bevindingen uit de toxiciteitsanalyse. Hoewel het algemene toxiciteitsniveau gedurende de onderzoeksperiode relatief laag bleef, werden de online discussies consequent gekenmerkt door een combinatie van politieke polarisatie, gewelddadige retoriek, anti-islamitische en antisemitische narratieven, anti-migratiediscours en identiteitsgerichte vijandigheid. Dit laat zien dat politieke gebeurtenissen regelmatig fungeerden als katalysator voor bredere haatdragende en uitsluitende online gesprekken.
De onderstaande tabellen geven een overzicht van de verschillende toxische categorieën die in de dataset van januari tot en met maart 2026 zijn aangetroffen. De zwarte stippen geven de relatieve frequentie weer waarmee iedere categorie voorkomt. De analyse van de verschillende toxische categorieën laat zien dat de aard van de online discussies gedurende het eerste kwartaal van 2026 relatief stabiel bleef. Politiek vormde gedurende alle maanden de meest dominante categorie en behaalde in het kwartaaloverzicht de hoogste classificatie. Dit bevestigt dat politieke onderwerpen de belangrijkste aanjager waren van toxische online gesprekken.
Daarnaast waren minachting (contempt), bespotting (ridicule) en racisme gedurende de gehele onderzoeksperiode structureel aanwezig. Vooral minachting bleef opvallend constant met een relatief hoge score (0,40) in januari, maart en het kwartaaloverzicht. De gebruikte trefwoorden (hond, honden, belachelijk) wijzen erop dat beledigende en ontmenselijkende taal een terugkerend kenmerk vormde van de online discussies.
De categorie racisme bleef eveneens stabiel aanwezig. In alle maanden kwamen termen als islamitische en moslims terug, wat erop wijst dat anti-islamitische narratieven gedurende het gehele kwartaal een belangrijk onderdeel vormden van toxische online uitingen. Opvallend is dat in maart het trefwoord dikke aan deze categorie werd toegevoegd, wat suggereert dat discriminerende uitingen zich ook richtten op andere persoonskenmerken.
Ook seksistische uitingen waren gedurende alle maanden zichtbaar, al veranderde de aard van de gebruikte taal enigszins. Waar in januari vooral woorden als taart, kip en rund voorkwamen, verschoof dit in maart naar explicietere beledigingen zoals wijf, terwijl ook homo als veelvoorkomend trefwoord verscheen. Dit wijst op een toename van direct op identiteit gerichte beledigingen.
Binnen de categorie religie is een duidelijke ontwikkeling zichtbaar. In januari lag de nadruk nog op religieuze begrippen zoals Jezus en katholieken, terwijl in februari en maart de focus verschoof naar islamisering, antisemitisme en islamitische. Dit suggereert dat religieuze discussies gedurende het kwartaal steeds sterker verweven raakten met maatschappelijke en politieke debatten over de islam en het conflict in het Midden-Oosten.
De categorie bedreiging bleef gedurende het kwartaal eveneens aanwezig. In januari stonden termen als slachtoffers, geweld en dood centraal, terwijl in februari woorden als afslachten, neergestoken en aanvallen vaker voorkwamen. In maart keerde de nadruk weer terug naar dood, geweld en slachtoffers. Dit laat zien dat gewelddadige retoriek een terugkerend onderdeel vormde van de online discussies.
Ook complot- en desinformatie narratieven bleven gedurende het kwartaal zichtbaar. Woorden als WEF en elite kwamen in alle maanden terug. In maart verscheen daarnaast de term de roverheid en het trefwoord reptielen, wat wijst op een verschuiving naar meer uitgesproken anti-overheids- en complot narratieven.
Ten slotte laten de categorieën rond Joden en antisemitisme een duidelijke ontwikkeling zien. Waar in januari nog woorden als Israël, Auschwitz en satan domineerden, kwamen vanaf februari vooral antisemitisme, Hamas en Israël naar voren. Deze verschuiving suggereert dat online discussies gedurende het kwartaal steeds sterker werden beïnvloed door actuele geopolitieke ontwikkelingen en het conflict in het Midden-Oosten.
Over het geheel genomen bevestigt de categorische analyse de eerdere bevindingen uit de toxiciteitsanalyse en de woordwolken. Politieke discussies vormden gedurende het eerste kwartaal van 2026 de belangrijkste context waarbinnen toxische uitingen plaatsvonden. Deze gingen structureel gepaard met minachting, racistische en religieuze narratieven, antisemitische en anti-islamitische uitingen, gewelddadige retoriek en complotdenken, waardoor verschillende vormen van online haat en polarisatie elkaar wederzijds versterkten.
Analyse van de verdeling van toxische categorieën
De onderstaande grafieken geven een overzicht van het aantal berichten per toxische categorie gedurende januari, februari, maart en het eerste kwartaal van 2026. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen zeer toxische berichten (toxiciteitsscore > 0,8), matig toxische berichten (score > 0,2) en berichten met een lage toxiciteit (score ≤ 0,2).
De grafieken laten zien dat politiek gedurende de gehele onderzoeksperiode veruit de grootste categorie vormde. Niet alleen bevatte deze categorie de meeste berichten, ook binnen de matig en hoog toxische berichten bleef politiek dominant. De sterke groei van het aantal politieke berichten in maart weerspiegelt de algemene toename van de online activiteit die eerder in de dataset werd vastgesteld. Ondanks deze groei bleef het aandeel zeer toxische berichten binnen de politieke categorie relatief beperkt, wat erop wijst dat de toename vooral werd veroorzaakt door een groter volume aan politieke discussies en niet door een sterke stijging van extreem toxische uitingen.
Na politiek vormden bespotting (ridicule), religie, racisme en minachting (contempt) de meest voorkomende categorieën. Deze categorieën bleven gedurende alle maanden zichtbaar en vertoonden een vergelijkbare ontwikkeling als de politieke categorie: het absolute aantal berichten nam toe in maart, terwijl de onderlinge verhoudingen grotendeels stabiel bleven. Dit suggereert dat de toename van de activiteit vooral leidde tot een bredere verspreiding van reeds bestaande narratieven, in plaats van het ontstaan van nieuwe vormen van online haat.
De categorieën bedreiging (threat) en religie vallen daarnaast op doordat zij relatief veel berichten bevatten met een matige toxiciteitsscore (>0,2). Dit wijst erop dat dreigende taal en religie-gerelateerde discussies weliswaar vaak voorkomen, maar slechts in beperkte mate escaleren naar de hoogste toxiciteitscategorie. Eenzelfde patroon is zichtbaar binnen racisme en seksisme, waar de meerderheid van de berichten eveneens een lagere toxiciteitsscore heeft, maar waarin een kleine groep zeer toxische berichten aanwezig blijft.
Opvallend is verder dat zeer toxische berichten (score >0,8) in alle categorieën relatief schaars blijven. Hoewel zij voorkomen binnen vrijwel iedere categorie, vertegenwoordigen zij slechts een klein deel van het totale aantal berichten. Dit sluit aan bij de eerdere bevinding dat het algemene toxiciteitsniveau gedurende het eerste kwartaal relatief laag bleef. De grootste uitdaging ligt daarmee niet zozeer in een groot aantal extreem toxische berichten, maar in de grote hoeveelheid licht tot matig toxische content die voortdurend aanwezig is binnen politieke en maatschappelijke discussies.
Ten slotte laten de grafieken zien dat onwaarheden (untruth) gedurende de gehele periode de kleinste categorie vormen. Ook seksisme en grof taalgebruik (profanity) komen aanzienlijk minder vaak voor dan politieke, religieuze of racistische uitingen. Dit betekent echter niet dat deze categorieën onbelangrijk zijn; zij maken vaak onderdeel uit van bredere toxische narratieven waarin verschillende vormen van haat en polarisatie samenkomen
Conclusie
De analyses van het eerste kwartaal van 2026 laten zien dat online toxiciteit in de onderzochte dataset niet zozeer wordt gekenmerkt door een groot aantal extreem haatdragende berichten, maar vooral door een voortdurende stroom van licht tot matig toxische politieke discussies. Politieke onderwerpen vormen gedurende de gehele onderzoeksperiode de belangrijkste context waarbinnen toxische uitingen plaatsvinden. Deze discussies gaan structureel gepaard met racistische, antisemitische, anti-islamitische en anti-migratie narratieven, evenals met beledigende en gewelddadige retoriek.
Opvallend is dat de aard van de online gesprekken gedurende de drie maanden relatief stabiel blijft. Hoewel het aantal berichten in maart aanzienlijk toeneemt, verandert de inhoud van de discussies nauwelijks. Dezelfde narratieven, doelwitten en vormen van toxiciteit keren gedurende het kwartaal steeds terug. Dit suggereert dat online haat niet uitsluitend wordt veroorzaakt door incidentele gebeurtenissen, maar voortkomt uit onderliggende en langdurige maatschappelijke discussies waarin dezelfde thema's telkens opnieuw worden geactiveerd.
Daarnaast blijkt uit zowel de woordwolken als de categorische analyses dat verschillende vormen van haat zelden op zichzelf staan. Politieke discussies raken regelmatig verweven met religieuze tegenstellingen, antisemitisme, anti-islamitische uitingen, racisme, misogynie en complot narratieven. Deze overlap laat zien dat online haat steeds vaker bestaat uit een combinatie van verschillende vijandbeelden, waarbij maatschappelijke en politieke ontwikkelingen fungeren als katalysator voor bredere polariserende discoursen.
Een andere belangrijke bevinding is dat gewelddadige taal gedurende de gehele onderzoeksperiode nadrukkelijk aanwezig blijft. Hoewel slechts een klein deel van de berichten een zeer hoge toxiciteitsscore bereikt, bevatten veel meer berichten verwijzingen naar geweld, bedreiging of uitsluiting. Dit onderstreept dat de impact van online haat niet uitsluitend moet worden beoordeeld op basis van de meest extreme uitingen. Ook de voortdurende normalisering van vijandige, ontmenselijkende en polariserende taal kan bijdragen aan een online klimaat waarin discriminatie en haat steeds meer als acceptabel worden ervaren.
Tot slot laten de analyses zien dat online toxiciteit sterk wordt beïnvloed door actuele politieke en maatschappelijke ontwikkelingen. Discussies over nationale politiek, migratie, religie en internationale conflicten, met name het conflict in het Midden-Oosten, vormen gedurende het eerste kwartaal van 2026 de belangrijkste voedingsbodem voor toxische online interacties. Dit benadrukt het belang van continue monitoring, zodat tijdig kan worden vastgesteld welke maatschappelijke gebeurtenissen leiden tot een toename van polariserende en haatdragende online discussies.