Hoe lees ik deze grafieken?

Wat tonen deze grafieken?

Deze grafieken zijn interactie kaarten: ze laten zien welke sociale-media-accounts in de gemonitorde periode op elkaars berichten reageerden. Elk bolletje stelt één account voor, en elke lijn tussen twee bolletjes betekent dat die accounts interactie hadden: het ene account reageerde op een bericht van het andere.

Zie het als een kaart van gesprekken: wie reageerde op wiens inhoud, en hoe vormen die accounts groepen?

In de gemonitorde periode waren er tussen de 6.824 en 6.826 accounts actief in de dataset. Ter wille van de overzichtelijkheid toont elke grafiek alleen de 87–89 best verbonden accounts, ruwweg de bovenste 1–2% op basis van betrokkenheidsniveau. De overige duizenden minder-actieve accounts zijn uitgefilterd om te voorkomen dat de grafiek een onleesbare massa bolletjes wordt.

Grootte van het bolletje — betrokkenheidsniveau

Hoe groter het bolletje, hoe meer interacties dat account in de periode had. De grootte is gebaseerd op het totale aantal unieke andere accounts dat het account betrokkenheid trok of waarop het actief reageerde.

In dit netwerk zijn de grootste bolletjes accounts als telegraaf.nl, DENK, NOS Stories, Forum voor Democratie en nu.nl — zij trokken allemaal honderden unieke reageerders op hun inhoud gedurende de periode van 6 weken. De kleinste zichtbare bolletjes hadden slechts een handvol interacties.

De bolletjesgrootte heeft een maximum — de grootste bolletjes hebben allemaal dezelfde maximale grootte, ook als hun interactieaantallen met honderden van elkaar verschillen. Dit is opzettelijk: voorbij een bepaald punt is het exacte getal minder belangrijk dan het feit dat een account een dominant knooppunt is. Beweeg de muis over een bolletje om de exacte cijfers te zien.

Vorm van het bolletje — type account

Een gewoon social-media-account. De meerderheid van de accounts in dit netwerk zijn cirkels.
Een gevolgd politicus — een account in de database met een bekende partijaffiliatie (zoals DENK, FvD, VVD, etc.). Ruitvormige knooppunten verschijnen ook met het ◆-symbool in de top-accountstabel. Een politicus-knooppunt dat ingebed is in een cluster van accounts met hoge botscores kan wijzen op gecoördineerde activiteit gericht op of versterkend voor die politicus.

Lijndikte — frequentie van de interactie

Hoe dikker de lijn tussen twee accounts, hoe vaker die accounts in de gemonitorde periode interactie hadden. Een zeer dunne lijn betekent dat ze slechts eenmaal interactie hadden. Een dikke lijn betekent dat er veel reacties heen en weer gingen, wat wijst op een sterke of herhaalde betrokkenheidsrelatie:

1 interactie tijdens de periode — één account reageerde eenmaal op de inhoud van het andere.
3–6 interacties — herhaalde betrokkenheid, mogelijk rond een enkele discussiethread.
10 of meer interacties — een sterke, aanhoudende betrokkenheidsrelatie tussen deze twee accounts.

Pijlrichting (alleen gerichte grafiek)

In de gerichte grafiek heeft elke lijn een kleine pijlpunt. De pijl wijst van de maker van de inhoud naar de reageerder. Als de pijl op een lijn dus van Account A naar Account B wijst, betekent dit dat Account B op de berichten van Account A reageerde.

Als je de muis over een lijn beweegt, verschijnt een klein label met de richting en het aantal, bijvoorbeeld: →: 3 interactie(s).

Waar je op moet letten bij verbindingen

Meerdere dikke lijnen van één bolletje: Een account met meerdere dikke lijnen reageert herhaaldelijk op meerdere andere accounts. Voor content-makers (hoge uitgraad) betekent dit dat hun inhoud consequent dezelfde reageerders aantrekt. Voor reageerders (hoge ingraad) betekent dit dat ze herhaaldelijk terugkeren naar de inhoud van dezelfde accounts.
Dunne lijnen tussen clusters: In de ongerichte grafiek geldt: als je een enkele dunne lijn ziet die twee anderszins afzonderlijke kleurclusters verbindt, dan is dat de enige brug tussen die twee gemeenschappen. Als die ene verbinding zou wegvallen, zouden de twee groepen volledig van elkaar geïsoleerd zijn.
Wederzijdse verbindingen: In de gerichte grafiek, als je pijlen in beide richtingen ziet tussen twee accounts (A→B en B→A), zijn dit accounts die wederzijds op elkaars inhoud reageren — een echte tweerichtingsconversatie, wat minder typisch is voor geautomatiseerd gedrag.

Wat een cluster is

Een cluster (ook wel gemeenschap of community genoemd) is een groep accounts die meer met elkaar interacteert dan met accounts buiten de groep. Clusters worden automatisch gedetecteerd door een algoritme genaamd Louvain — het weet niets over de inhoud, politieke kleur of identiteit van de accounts. Het kijkt alleen naar het interactiepatroon.

Zie clusters als online gespreksbellen: groepen accounts die in hun eigen hoek van het interactienetwerk bestaan.

Hoe je clusterlidmaatschap interpreteert

Dat een account in hetzelfde cluster eindigt als een ander, betekent niet dat ze het met elkaar eens zijn — het betekent dat ze interactie hadden. Een journalist en een politicus die hij of zij bekritiseerde, zouden in hetzelfde cluster terechtkomen als ze regelmatig op elkaars inhoud reageerden.

Modulariteitsscore — hoe sterk is de clustering?

Elk cluster heeft een modulariteitsscore (tussen 0 en 1). Een hogere score betekent dat het cluster meer op zichzelf staat — de leden interacteren meer met elkaar dan met buitenstaanders. Een score boven de 0,60 wordt over het algemeen beschouwd als sterke clustering.

Alle zes clusters in dit netwerk scoren tussen 0,60 en 0,74, wat aangeeft dat de clustering echt is en geen artefact van het algoritme — deze accounts interacteren werkelijk voornamelijk binnen hun groepen.

Waarom dit belangrijk is

Hoge modulariteit = informatiesilo's: Wanneer clusters sterk op zichzelf staan, verspreiden narratieven die binnen één cluster circuleren zich niet vanzelf naar andere clusters. Bruggen tussen clusters zijn de enige kanalen waarlangs informatie tussen groepen kan bewegen.
Concentratie van bots binnen een cluster: Als een cluster veel accounts heeft met oranje of rode randen, kan het hele interactiepatroon van dat cluster kunstmatig zijn opgeblazen.
Kleine, hechte clusters: Een uitzonderlijk klein cluster (zoals Cluster 5 met slechts 4 accounts) met hoge modulariteit betekent dat die vier accounts bijna uitsluitend met elkaar interacteren — wat kan wijzen op gecoördineerde activiteit.

Gemeenteraadsverkiezingen 2026: Deel II